Strona główna > Film, Foto, Wydarzenia > Wystawa: Gordon Parks: Aparat to moja broń (Muzeum Współczesne Wrocław)

Wystawa: Gordon Parks: Aparat to moja broń (Muzeum Współczesne Wrocław)

Gordon Parks był pierwszym czarnoskórym fotografem magazynów LIFE i Vogue, reżyserem hollywoodzkim, twórcą pierwszego czarnoskórego bohatera filmów akcji, pisarzem, poetą i kompozytorem. Urodzony w biednej, wielodzietnej rodzinie, w niewielkiej miejscowości Kansas, gdzie segregacja rasowa była na porządku dziennym, nie miał łatwego startu. A mimo to przez całe życie starał się dążyć do tego by zostać kimś – człowiekiem szanowanym i szanującym innych. Tytuł wystawy Aparat to moja broń jest cytatem z jego wspomnień A Choice of Weapons (Wybór broni). Jako fotograf kierował swój obiektyw tam gdzie widział szansę dokonania realnej zmiany – poprawiając losy jednostki, rodziny lub grupy społecznej. Za pomocą aparatu walczył również ze stereotypami ukazując ludziom nieznaną im rzeczywistość. Pracował zarówno w świecie polityki, biznesu i sztuki, jak i robiąc zdjęcia biednych, podzielonych segregacją rasową, dzielnic i miast nie tylko rodzimej Ameryki.

DSC06163

Zorganizowana specjalnie dla Polski wraz z Fundacją Gordona Parksa wystawa, po prezentacji w warszawskiej Zachęcie, trafiła do Muzeum Współczesnego we Wrocławiu. Wybraliśmy się na nią przy okazji oprowadzania kuratorskiego. Zapraszam więc na fotorelację wzbogaconą pełnym ciekawostek tekstem dotyczącym tego prawdziwego, amerykańskiego self-made mana.

Gordon Parks urodził się w 1912 roku jako ostatnie, piętnaste dziecko w biednej afroamerykańskiej rodzinie w Kansas. Miejscem, gdzie segregacja rasowa była codziennością od szkoły podstawowej. W szkole średniej ze względu na kolor skóry nie mógł brać udziału w zajęciach sportowych ani pełni funkcji społecznych. Wspominał, że niektórzy z jego nauczycieli twierdzili, że czarni nie powinni iść do college’u, ponieważ ich przeznaczeniem jest bycie portierami i pomocami domowym…

DSC06098

Gdy miał 15 lat umarła jego matka, a ojciec ze względów ekonomicznych postanowił odesłać go pod opiekę do jednej ze starszych sióstr. Jednak już po miesiącu jej partner wyrzucił go z domu i młody chłopak musiał radzić sobie sam.  Imał się różnych zajęć, grał na fortepianie, sprzątał, pracował w hotelu, a nawet nieświadomie szmuglował narkotyki. Przez pewien czas pracował w pociągu, serwując posiłki. Pewnego razu w czasopiśmie, które zostawił jeden z pasażerów pociągu, zobaczył fotografię migrujących robotników rolnych. Był to punkt zwrotny w jego życiu. Zaczął interesować się fotografią. Pociąg po dotarciu do stacji docelowej zatrzymywał się na kilka godzin przed drogą powrotną. Gordon mając sporo wolnego czasu postanowił spożytkować go odwiedzając wystawy, muzea i galerie.

DSC06166

Niestety w związku z konfliktem ze swoim białym przełożonym stracił pracę. Stanął wówczas przed dylematem co robić dalej. I tak postanowił zostać fotografem… mody. Ten dosyć ekstrawagancji pomysł nie był jednak łatwy do urzeczywistnienia. Zaczął chodzić po wszystkich butikach w mieście i pytać czy ktoś nie potrzebuje fotografa. Nie było wielu chętnych i jak głosi legenda dopiero żona właściciela ostatniego sklepu postanowiła dać mu szansę.

DSC06092

Jedna z kuratorek wystawy w trakcie oprowadzania.

Poprosiła żeby następnego dnia przyszedł na sesję… zapytała też ile potrzebuje modelek. Kompletnie zaskoczony Parks strzelił, że trzy. Na pytanie, a jak mają być ubrane rzucił – normalnie. Młody chłopak, nie mając pojęcia o fotografii mody, przez pół nocy studiował magazyny modowe w stylu Vogue i uczył się jak obsługiwać sprzęt (w międzyczasie wypożyczył sprzęt, który miał mu służyć podczas sesji).

DSC06145

Jedna z fotografii ulicznych z Paryża.

Po wykonanej sesji przyszło do wywołania zdjęć… okazało się, że wszystkie oprócz jednego były prześwietlone…. Gdy miał przedstawić wyniki swojej pracy żonie właściciela… pokazał to jedno zdjęcie… Ta stwierdziła, że nieźle i poprosiła o pozostałe zdjęcia… wówczas przyznał się, że ma tylko to jedną fotografię. Kobieta mimo wszystko postanowił go jednak zatrudnić.

DSC06132

Jakiś czas później do butiku trafiła żona słynnego czarnoskórego boksera Marva Louis. Zwróciła uwagę na zdjęcia ozdabiające sklep i zapytał kto jest ich autorem. Przedstawiono jej Gordona, a ona stwierdziła, że chłopak się marnuje i powinien przenieść się do Chicago, gdzie może załatwić mu pracę fotografa mody. Tak też się stało. Oprócz sesji modowych Parks wykonywał też zdjęcia biedoty z południowej części miasta. Praca ta przyniosła mu stypendium, które zabrało go do Waszyngtonu, a konkretnie do Farm Security Administration – organizacji, która w swoich korzeniach miała zwalczać ubóstwo na terenie Ameryki. Jednym z jej największych sukcesów był niewielki ale bardzo wpływowy program fotograficzny przedstawiający wyzwania związane z ubóstwem na wsi. Wówczas pracowało tam już kilku bardzo utalentowanych dokumentalistów.

DSC06091

Gdy Parks przybył do Waszyngtonu i stanął przed swoim szefem którym był Roy Stryker i pokazał mu swoje zdjęcia modowe. Stryker zapytał co chciał fotografować w FSA. Odparł, że nierówności rasowe… szef stwierdził ok… ale najpierw pójdź coś zjeść do tej restauracji, zrób zakupy w tym sklepie, rozerwij się i pójdź do kin… i wróć jutro… Parks wrócił po dwóch godzinach, gdyż okazało się, że ze względu na swój kolor skóry nigdzie nie został wpuszczony.

Jednym z elementów którego młody fotograf nie potrafił to rozmawiać z ludźmi. Szef wysłał więc go do pracującej w biurze czarnej sprzątaczki. Zaczął z nią rozmawiać i słuchał tragicznej historii jej życia. Po godzinie zrobił jej zdjęcie stojącej z mopem na tle amerykańskiej flagi. Fotografia znana jest pod tytułem “American Gothic” i nawiązuje do obrazu Granta Wooda z 1930 roku pod tym samym tytułem przedstawiających dwójkę białych rolników.

DSC06128

Jedno z najbardziej znanych zdjęć Parksa – American Gothic

Gdy zaprezentował swoją fotografię szefowi, ten stwierdził, że jest niezła ale powinien zgłębić temat. Dlatego przez kolejny miesiąc, codziennie nie odstępował swojej bohaterki na krok, nie tylko w pracy ale i w trakcie jej życia prywatnego.

W 1943 roku w ciągu jednej nocy agencja FSA została rozwiązana i wchłonięta przez Biuro Informacji Wojennej (Office of War Information). Tak oto Parks stał się pierwszym czarnym fotografem w tej instytucji. Dostał zadanie przygotowania eseju fotograficznego na temat pierwszego w Ameryce czarnego oddziału pilotów, który miał zostać wysłany na pola bitw II wojny światowej do Europy. Parks miał z nimi lecieć jako korespondent wojenny aby udokumentować ich walkę. Niestety co chwila brakowało jakiś pozwoleń, odsyłano go z jednego punktu do drugiego i z powrotem… istny Paragraf 22. Ostatecznie nie poleciał. Jak się później okazało było to celowe działanie mające nie dopuścić do udokumentowania rzezi na jaką zostali wysłani członkowie tej czarnej eskadry.

DSC06150

Eskadra czarnych pilotów

Po zakończeniu wojny szaf znalazł mu pracę w magazynach modowych Glamour i Vogue. Jego marzeniem była jednak praca dla największego amerykańskiego magazynu, który skupiał się na fotoreportażach kształtującego opinię klasy średniej – LIFE. Gdy w końcu Parks przyszedł na rozmowę przyniósł swoje zdjęcia modowe oraz z pracy dla Farm Security Administration. Szef LIFE skupił się na zdjęciach modelek i stwierdził, że będą mieli kogo wysłać do Paryża na sesję mody… nie o to jednak chodziło czarnoskóremu fotografowi.

DSC06137

Dlatego w 1948 roku jako freelancer postanowił sfotografować gangi Harlemu. Na posterunku policji przypadkowo spotkał młodego chłopaka, który okazał się szefem gangu… Parks poprosił go o zdjęcie, ten jednak nie chciał się na nie zgodzić (nie miał z tego żadnych korzyści). Gdy rozstawali się przed komisariatem, posiadający samochód Parks, zaproponował młodzieńcowi, że może go podwieźć. W trakcie jazdy udało mu się przekonać, młodego gangstera do stworzenia realistycznego reportażu. Jego esej, przedstawiający 16-letniego przywódcę gangu Reda Jacksona, sprawił że LIFE zatrudnił go na stałe jako pierwszego, czarnego fotografa w swojej historii.

DSC06096

Historia ta ma jednak kontynuację. Po ukończeniu całego reportażu Parks zaprosił Reda aby spędził dzień z jego rodziną… kiedy młody gangster spytał dlaczego, odparł, że chce pokazać mu jak może wyglądać normalne życie… Red zgodził się ale pod warunkiem, że Parks w zamian wyśle swojego syna na dzień do Harlemu. Fotograf przystał na taką propozycję prosząc jedynie aby Red nie zabierał go tam gdzie mogą być jakieś strzelaniny.

Parks już po miesiącu stałej pracy w LIFE został wysłany na wulkaniczną wyspę Stromboli znajdującą się niedaleko wybrzeży Sycylii, gdzie to Roberto Rossellini kręcił swój najnowszy film. Główną gwiazdą tej produkcji była Ingrid Bergman. Aktorka, opuściła wcześniej swojego męża i dzieci dla włoskiego reżysera. Był to wówczas wielki międzynarodowy skandal. Nic dziwnego, że mnóstwo reporterów chciało się dostać na wyspę aby przyłapać parę artystów w trakcie gorącego romansu. Parks dotarł wraz dziennikarką LIFE w momencie kiedy sam Rossellini odpychał łodzie pełne reporterów od wybrzeża wyspy. Reporterom LIFE pozwolił jednak pozostać, głównie dzięki interwencji Bergman, która była pod wrażeniem wrażliwości fotografa z eseju Harlem Gang Leader. Czuła, że może mu zaufać i będzie traktował ją i Rosselliniego z szacunkiem.

DSC06142

W trakcie swojej kariery Parks fotografował wiele gwiazd, celebrytów czy polityków. Tutaj Marilyn Monroe.

I rzeczywiście któregoś dnia po zakończeniu zdjęć, Parks wszedł do przyciemnionego pomieszczania planu zdjęciowego, gdzie zastał kochanków w intymnym uścisku (który w jednej ze swoich biografii określił jako bardziej “pocieszający niż,… żarliwy”. Był to ten rodzaj chwili dla której znalazł się na wyspie aby ją uchwycić. Instynktownie podniósł aparat ale natychmiast go odłożył i wyszedł z pokoju, licząc że kochankowie go nie zauważyli.

Okazało się, że Bergman go jednak dostrzegła. I doceniła jego zachowanie. Kilka dni później poprosiła, aby wybrał się z nią i reżyserem na rejs łódką i spacer wzdłuż wyspy. Słynni kochankowie na własnych warunkach dali Parksowi zdjęcia, których pragnęli jego szefowie.

Reporterzy LIFE spędzili na wyspie dwa tygodnie. W tym czasie zdobyli pełne zaufanie zarówno Rosselliniego, jak i Bergman. Parks fotografował całą ekipę filmową podczas pracy, a także wykonał sesję Bergman i jej partnera filmowego Mario Vitale.

Najbardziej niezwykłe zdjęcia wykonane przez Parksa na wyspie to dwa portrety Bergmana wykonane w odległej części wyspy. Fotografował ją gdy pisała swoje wspomnienia, „trzy kobiety zatrzymały się na wzgórzu nad nami. Ubrane w czerń i przypominający złowieszcze ptaki patrzyły na nią z ciekawością. Mając świadomość ich obecności, Ingrid czekała, aż odejdą. Pozwoliłem, aby moja kamera rejestrowała tę sardoniczną chwilę.”

DSC06139

Jedno z najbardziej ikonicznych zdjęć Parksa – Ingrid Bergman na wyspie Stromboli.

Ostatecznie LIFE nie zdecydował się na publikację zdjęć Parksa opowiadających o romansie Rosselliniego i Bergman. Fotograf opublikował w trakcie swojego życia tylko dwa portrety z Bergman, które powstały na wyspie. Stały się one jednymi z najbardziej rozpoznawalnych jego zdjęć.

 

DSC06133

Parks przez 20 lat fotografował dla magazynu LIFE, tworząc ponad 300 projektów o różnej tematyce od stylizowanych portretów celebrytów po tematykę społeczną. W 1961 roku w Rio de Janeiro zamieszkał z biedną rodziną w której jeden z młodych chłopców (Flavio da Silva) umierał z powodu niedożywienia i astmy.  Po publikacji reportażu w LIFE, liczne donacje oraz darmowa leczenie w klinice w Denver pozwoliły na uratowanie chłopcu życia. Dodatkowo Life zapłacił za nowy dom dla jego rodziny. Na podstawie tej historii Parks stworzył film dokumentalny w 1964 roku i napisał książkę 1978.

DSC06105

Flavio

Praca dla rozpoznawalnego magazynu dla „białych” często stawiała go w niezręcznych sytuacjach. Niektórzy członkowie czarnoskórych organizacji krytykowali go za pracę dla „białych”. Innym razem Parks nie poparł protestu pewnego czarnego fotografa, który nie został zatrudniony w LIFE, czym wywołał jego złość. Z drugiej strony edytorzy w magazynie zaczęli podważać obiektywne podejście Gordona do tematyki „czarnych”. Pomimo tego na początku lat 60-tych dostał zadanie fotografowania radykalnych organizacji Black Panthers i Black Muslims. Na początku LIFE przydzielił do tego zadania białych fotografów jednak nie mogli oni zbliżyć się do tych środowisk, dopiero wówczas zwrócono się do Parksa.

DSC06111

Jedno ze zdjęć z reportażu Czarni (Blacks)

Jedną z kluczowych osobowości tamtego okresu był Malcom X. Gdy Parks spotkał się z nim okazało się, że ten drugi go kojarzy. Jednak na wykonanie reportażu niezbędna była zgoda wyższego rangą członka organizacji Elijaha Muhammada. Ten zaoferował Parksowi 0,5 mln dolarów za nakręcenie filmu propagandowego. Parks nie zastanawiając się zbyt długo, odmówił zdając sobie sprawę, że byłby to dla niego koniec kariery reporterskiej.

DSC06124

Czarne Pantery (Black Panthers)

W 1965 Gordon napisał esej o zabójstwie Malcolma X, który sprowokował spisek mający doprowadzić do jego morderstwa. Kierownictwo LIFE aby chronić jego rodzinę wysłało ją za granicę, samego Parksa natomiast trzymano przez pewien czas pod uzbrojoną ochroną.

DSC06113

Malcom X

Parks jest autorem kilku książek począwszy od podręcznika fotografii, przez kilka biografii, powieści historycznej i zbioru esejów na temat przywódców praw obywatelskich. Jedna z jego książek The Learning Tree bazująca na jego młodości w Kansas stała się bestsellerem w 1963. W 1969 roku Warner Bros zatrudniła go do wyreżyserowania adaptacji własnej książki. Tak oto Parks stał się pierwszym znaczącym czarnoskórym reżyserem w Hollywood.

DSC06102

Kadr który znalazł się w filmie The Learning Tree

Sukces tego filmu doprowadził do powstania następnego projektu. Był to słynny film akcji Shaft, opowiadający o stylowym, czarnym detektywie. Film stał się przebojem zarówno wśród czarnej jak i białej publiczności sprawiając, że jego tytułowy bohater stał się pierwszym czarnoskórym idolem pop kultury, który zainspirował w latach 70-tych cały gatunek zwany blaxploitation – filmy akcji rozgrywające się w miejskim otoczeniu gdzie główny bohater był afroamerykańskiego pochodzenia.

DSC06119

Portret legendarnego boksera Muhammada Ali.

W następnych latach Parks wyreżyserował jeszcze kilka produkcji wśród których był sequel Shafta i dokument o śpiewaczce bluesowej Leadbelly.

DSC06087

W 1988 roku, od prezydenta Stanów Zjednoczonych Ronalda Reagana, Parks otrzymał Narodowy Medal Sztuki (Medal of Arts). Napisał także muzykę do baletu będącym hołdem dla Martina Luthera Kinga, Jr. Spędził większość lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, pomagając tworzyć retrospektywy swojej twórczości. Wystawa zwiedziła amerykańskie muzea pod koniec lat 90. XX wieku.

DSC06158

Parki zmarły 7 marca 2006 roku w swoim domu na Manhattanie. Miał 93 lata.

Pełna galeria (62 zdjęcia)

P.S. Wszystkie fotorelacje z wystaw fotograficznych zostały oznaczone tagiem wystawa fotografii

Reklamy
  1. Brak komentarzy.
  1. No trackbacks yet.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: