Wałbrzych: Stara Kopalnia

Lato to dobry okres na urządzanie jednodniowych wycieczek po okolicy, a tam gdzie mieszkam, na Dolnym Śląsku, atrakcji jest co niemiara. Dlatego czasami trudno się zdecydować na konkretny kierunek. Stąd postanowiłem skorzystać z rekomendacji jednego z moich znajomy, który polecił odwiedzić Wałbrzych i znajdująca się tam Starą Kopalnię. Choć w Książu, tuż pod Wałbrzychem, byliśmy już kilkukrotnie to do samego miasta jakoś nie udało nam się dotrzeć. Nie pomagała zapewne też fama jaką okryta jest ta okolica. Wbrew otaczającej go od lat 90. niesławie, kojarzonej z bezrobociem i biedą, jest to bowiem bez wątpienia interesujące i pięknie położone miast.

DSC05900

Centrum Nauki i Sztuki „Stara Kopalnia” to placówka muzealna, zlokalizowana na terenie zabytkowej Kopalni Węgla Kamiennego „Julia” (w latach 1950-1993 nosiła ona nazwę Thorez), która kilka lat temu został gruntownie zrewitalizowana.

A6E03523

Jeszcze kilka lat temu stare obiekty które tam się znajdowały były w tragicznym stanie technicznym. Dziś na 4-hektarowym terenie, znajduje się 16 zabytkowych budynków, przestrzeń publiczna oraz nowa wieża widokowa.

A6E03424

Zrewitalizowany kompleks został otwarty 9 listopada 2014 roku po gruntownym rozbudowaniu Muzeum Przemysłu i Techniki mieszczącego się w tym miejscu od 1999 roku. Stara Kopalnia – Centrum Nauki i Sztuki została wpisana 2015 roku na listę Europejskiego Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego – ERIH.

Historia

Dawna kopalnia w Wałbrzychu to jedna z najstarszych kopalni węgla kamiennego na świecie. Jej początki sięgają XVIII wieku. Działała przez ponad 200 lat, aż do 1996 r.

DSC05896

Było to główne miejsce pracy dla mieszkańców Wałbrzycha oraz okolic. W szczytowym okresie, w latach 70. XX wieku, w górnictwie pracowało tu ponad trzydzieści tysięcy ludzi. Drugie tyle w branżach obsługujących kopalnie i wydobywany w nich węgiel.  Dzięki górnictwu miasto powstało i rozwijało się, nic więc dziwnego, że zamknięcie kopalnie w latach 90. było ogromnym problemem dla regionu który przeżył całkowitą zapaść.

DSC05799

Z ponad trzydziestu kopalnianych szybów miastu zostało ich zaledwie dziewięć. Dwa z nich zachowały się właśnie w Starej Kopalni.

W kopalni eksploatowano pokłady węgla których roczne wydobycie wynosiło od 650 tys. do 800 tys. ton. Ze względu na nierentowność kopalnia została ona postawiona w stan likwidacji w 1990 r. Ostatni wózek z węglem wyjechał na powierzchnię 20 września 1996 r., a 17 września 1998 r. zakończono likwidację wyrobisk podziemnych.

DSC05893

Od tego momentu pochodzące z początku XIX wieku budynki, z czasem rozbudowywane i modernizowane, były częściowo zagospodarowane na działalność gospodarczą, inne niszczały i były dewastowane przez złomiarzy. Cały zespół nadal stanowił jednak najstarszy i najlepiej zachowany kompleks obiektów górniczych w mieście, a dodatkowo jest unikatowym w skali europejskiej zwartym zbiorem obiektów techniki industrialnej XIX wieku. Stąd zapadła decyzja o urządzeniu w tym miejscu parku edukacyjnego, który dbałby o pamięć o tym węglowym dziedzictwie.

A6E03483

Muzeum Przemysłu i Techniki

Rada Miasta Wałbrzycha 26 sierpnia 1999 r. podjęła uchwałę o utworzeniu oddziału wałbrzyskiego muzeum. 31 grudnia tego samego roku Zarząd Miasta Wałbrzycha przekazał nieodpłatnie Muzeum teren Zakładu Górniczego „Julia” w celu zorganizowania na nim Oddziału Muzeum Przemysłu i Techniki. W kwietniu 2001 r. Wojewoda Dolnośląski przekazał nieodpłatnie Gminie Wałbrzych prawo własności Kopalni Węgla „Julia” (grunty i budynki z wyposażeniem) w celu prowadzenia Muzeum Przemysłu i Techniki.

DSC05821

We wrześniu 2004 r. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu wpisał do rejestru zabytków województwa dolnośląskiego zespół 14 obiektów kopalni.

Pierwsza 36-milionowa dotacja była kołem zamachowym inwestycji. Na początku jej całkowity koszt oszacowano na 52 miliony. Ostatecznie rewitalizacja Starej Kopalni kosztowała 160 milionów złotych.

A6E03413

Rewitalizacja ocaliła ten kompleks i nadała mu nowe funkcje. Większość odnowionych budynków wchodzi w skład Muzeum Przemysłu i Techniki w kompleksie przewidziano też miejsce dla instytucji kulturalnych, klubu muzycznego i organizacji pozarządowych. Eksponowana jest tu również sztuka współczesna i ceramika unikatowa oraz organizowane są wystawy czasowe.

DSC05881

Efekt inwestycji to również kilka architektonicznych laurów, w tym nagrodę Top Builder 2013, oraz tytuł Zabytku Zadbanego (przyznawanego przez Narodowy Instytut Dziedzictwa).

A6E03410

Zwiedzanie

Zwiedzanie ma miejsce z przewodnikiem w dwugodzinnych okienkach. Na miejsce przyjechaliśmy nieco wcześniej dzięki czemu mogliśmy się rozejrzeć po całym kompleksie. A w przestrzeni publicznej jest co oglądać. Oprócz zrewitalizowanych budynków na całym terenie można bowiem znaleźć wiele urządzeń i maszyn wykorzystywanych dawniej w kopalni.

DSC05828

DSC05825

DSC05807

DSC05795

Jako że w nazwie tej instytucji mamy Centrum Nauki i Sztuki cała infrastruktura w okół kopalni nastawiona jest na propagowanie wiedzy technicznej jak i artystycznej.

DSC05793

Oficjalne zwiedzanie rozpoczynamy w budynku z kasami oraz kawiarnią. Po krótkim wprowadzeniu przez przewodnika, udajemy się do salki ekspozycyjnej, gdzie można znaleźć różne eksponaty wykorzystywane w codziennej pracy górników. Zobaczymy tam elementy ubioru górniczego i wyposażenia, narzędzie i akcesoria na mundurach galowych kończąc.

DSC05835
Elementy wyposażenia górnika
DSC05834
Narzędzia wykorzystywane w kopalni.

A6E03441

A6E03433
Strój galowy.

A6E03425

A6E03423

Kolejny przystanek to budynek dawnej Łaźni Łańcuszkowej (to pomieszczenie do przechowywania ubrań roboczych). Niegdyś miejsce bardzo klimatyczne (co można zobaczyć na archiwalnych zdjęciach) dzisiaj po remoncie, korzysta z niego Wałbrzyski Ośrodek Kultury oraz Zespół Pieśni i Tańca Wałbrzych. Na ostatnim piętrze tego budynku ulokowana jest pierwsza część – przestrzennej instalacji, która obrazuje górniczy szlak turystyczny.

A6E03415
W taki sposób przechowuje się i suszy ubrania robocze w kopalniach.
DSC05833
Dawna łaźnia aktualnie wykorzystywana jest przez lokalny zespół pieśni i tańca.

Kopalnia w Wałbrzychu posiada duży asortyment maszyn takich jak frezarki, tokarki, dłutownice itp. Były to urządzenie niezwykle potrzebne przy prowadzeniu wydobycia na tak dużą skalę. Każda usterka lub brakujący element można było naprawić lub wykonać na miejscu dzięki czemu oszczędzało się nie tylko czas ale i pieniądze. Urządzenie te znajdziemy w kolejnych budynkach które odwiedzimy podczas wycieczki. Warto dodać że wiele z nich to nie są archiwalne rekwizyty, które stoją i tylko ładnie wyglądają. Są sprawne i służą jako przybory do nauki dla uczniów technikum.

DSC05877

Na miłośników klimatów industrialnych największe wrażenie zrobi chyba maszynownia, w której zachowały się niemieckie maszyny wyciągowe. Stoją w sterylnych (dziś) pomieszczeniach, wyłożonych białymi kaflami i wykończonych drewnem oraz mosiądzem. W kolejnych budynkach znajduje się też warsztat elektryczny.

DSC05869

DSC05851

DSC05848

DSC05841

Kolejny punkt wycieczki znajduje się na zewnątrz. Ruszamy w kierunku dawnej Wieży Chłodniczej, która obok dwóch szybów stanowi najwyższy punkt widokowy kompleksu. Wieża ma około 25 metrów wysokości i rozpościera się z niej widok nie tylko na teren byłej Kopalni, ale również na panoramę Gór Wałbrzyskich. Dodatkowo ozdobiono ją specjalną, szklaną konstrukcją, która podobno nocą jest podświetlona. Wnętrze Wieży Ekologii zostało zaplanowane jako przestrzeń ekspozycyjna. Prezentowane tu będą zagadnienia związane z wodą i ekologią.

DSC05780

Wjeżdżając na wieżę widokową będziemy mogli przekonać się na własne oczy jak rozległym miejscem była dawna Kopalnia w Wałbrzychu. Liczyła ona kilka szybów wydobywczych, które zostały albo opuszczone lub zasypane. Do dziś przetrwały murowane wieże wyciągowe szybów „Julius” (teraz „Julia”) i „Ida” („Sobótka”), swoim wyglądem nawiązujące do dawnych wież obronnych.

DSC05884

A6E03460

Ostatni punkt programu obejmuje zejście pod ziemię do fragmentu XVIII wiecznej tzw. „Lisiej sztolni” położonej na głębokości 30 metrów. Co prawda nie do końca poczujemy się jak górnicy, bo pod ziemią mamy tutaj wybudowaną niemalże autostradę ;). Podłoga została wybetonowana, sufit uszczelniony tak by na głowę nic nie kapało, a korytarze rozświetlone.

A6E03485

Trasa dostosowana do celów typowo turystycznych zapewnia komfortowy spacer choć zapewne z prawdziwymi warunkami z jakimi muszą się zmagać górnicy ma to niewiele wspólnego (co zresztą podkreśla przewodnik w swoich opowieściach).

A6E03477
Również szczury doczekały się swojego upamiętnienia w rewitalizowanej kopalni. Szczury stanowiły istotny element systemu alarmowego (zawsze wiedziały skąd należy się ewakuować) 😉

A6E03470

Na tam zakończyła się oficjalna część wycieczki z przewodnikiem, która trwała około 1,5h. My jeszcze zajrzeliśmy do siedziby dawnej Starej Kotłowni. Tam to znajduje się Centrum Wystaw Czasowych. W trakcie naszej wizyty prezentowana była interesująca wystawa Deus Ex Machina autorstwa Adama Abela. W którym wykorzystywał on druk 3D oraz specjalne programy komputerowe służące do wizualizacji.

A6E03515

A6E03499

A6E03498

A6E03497
A to fragment z innej wystawy tym razem malarstwo córki Czesława Niemena.

 

Podsumowanie

Stara Kopalnia to miejsce, który wciąż wydaje się stosunkowo mało rozpoznawalne na Dolnym Śląsku, w porównaniu z innymi atrakcjami jak np. liczne zamki i pałace. Myślę jednak, że miejsce to warte jest odwiedzenia szczególnie dla tych którzy w kopalni węgla nigdy wcześniej nie byli. Całość prezentuje się wyśmienicie a na dodatek stanowi kawał historii regionu i górnictwa w ogóle.

DSC05779
Niektóre maszyny górnicze przypominają statki z Gwiezdnych wojen 😉

Warto również zatrzymać się w samym Wałbrzychu, bo wygląd samego miasta też może pozytywnie zaskoczyć (dla nas przynajmniej był dużą niespodzianką).

Pełna galeria (88 zdjęć)

Jedna myśl na temat “Wałbrzych: Stara Kopalnia

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s