Festiwal Trzech Kultur we Włodawie

Festiwal Trzech Kultur to mająca swoją renomę i długoletnią historię cykliczna impreza odbywająca się we Włodawie, mająca na celu upamiętnienie wielokulturowej historii tego miasta, a także przybliżenie problematyki wielokulturowości i wielowyznaniowości obecnym jego mieszkańcom. I choć Włodawa jest moim miejscem urodzenia to nigdy nie miałem okazji uczestniczyć w tym wydarzeniu. W tym roku, z okazji XX edycji festiwalu, postanowiłem to nadrobić.

DSC09265crop

Aby przybliżyć Wam kontekst tej imprezy kilka słów o moim rodzinnym mieście. Włodawa to kilkunastotysięczne miasto położone we wschodniej Polsce nad Bugiem i Włodawką, tuż przy granicy z Białorusią oraz kilka kilometrów od granicy z Ukrainą. Prawa miejskie uzyskała w 1596 roku ale miejscowość istnieje od XIII wieku. Od początku swojego istnienia zamieszkiwana była przez zróżnicowaną kulturowo i narodowościowo ludność. Byli to zarówno Polacy, Rusini, jak i Żydzi. Pod koniec XVI wieku kiedy nowym panem ziem włodawskich zostaje kalwinista Andrzej Leszczyński, osiedlają się tu również ewangelicy z Czech, Moraw i Śląska przyczyniają się do intensywnego rozwoju rzemiosła.

DSC09215
Włodawa współcześnie.

DSC09272

DSC09219

W okresie międzywojennym Włodawa była miasteczkiem wielonarodowym w którym współistniały ze sobą trzy religie: katolicyzm, prawosławie i judaizm. Obok siebie żyli: Białorusini, Ukraińcy, Polacy i Żydzi. Ponad 60% mieszkańców stanowili wyznawcy judaizmu, którzy prowadzili specyficzny społeczno-kulturowy wzorzec życia, swoisty etos pobożnego Żyda, zasady dyktowane nauką Tory i Talmudu oraz wpływem autorytetu gminy.

DSC09359

W mieście funkcjonowały dwie synagogi, dom modlitwy, szkoła talmudyczna, rytualna łaźnia i dwa cmentarze żydowskie. Oczywiście istniał też kościół katolicki oraz cerkiew.

DSC09186
Wielka Synagoga na pierwszym planie oraz Mała Synagoga w tle po lewej.
DSC09322
Wnętrze Małej Synagogi dzisiaj.

Podczas II wojny światowej z ulic miasta zniknęli Żydzi, wywiezieni przez Niemców do obozu zagłady w Sobiborze. Po wojnie, na skutek regulacji granic i komunistycznej polityki narodowościowej, wysiedlono Białorusinów i Ukraińców, a miasteczko straciło swój wielokulturowy charakter.

A6E03795

Tradycję wielokulturowości miasta upamiętnia i kultywuje coroczny Festiwal Trzech Kultur.

DSC09185

Pierwsza edycja imprezy pod tym szyldem odbyła się we wrześniu 1999 roku. Był to już okres kiedy wyjechałem na studia więc nie miałem okazji uczestniczyć w odbywającym się od tego momentu co roku wydarzeniu. Sam pomysł na festiwal narodził się jednak kilka lat wcześnie, bo w lipcu 1995 roku z inicjatywy dyrektora Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego (obecnie Muzeum – Zespół Synagogalny we Włodawie). Wówczas to po raz pierwszy zorganizowano 3 koncerty w trzech świątyniach pod nazwą Festiwal Muzyki Sakralnej „Muzyka Włodawy”.

A6E04320

Od tego czasu formuła została znacznie rozszerzona a charakter całej imprezy stał się zdecydowanie pojemniejszy. Organizatorzy pragną realizować program ochrony, edukacji i promocji miejscowej tradycji pogranicza kultur, tolerancji i koegzystencji wyznawców prawosławia, judaizmu i katolicyzmu – będących istotnymi z punktu widzenia dziejów miasta ale też burzliwej historii naszego narodu.

A6E03780

DSC09267

Najkrócej festiwal można scharakteryzować sloganem

TRZY DNI dla TRZECH KULTUR.

Festiwal trwa bowiem trzy dni (od piątku do niedzieli) a jego program co roku realizowany jest według tego samego schematu. Pierwszy dzień Festiwalu (piątek) poświęcony jest tradycji i religii kultury żydowskiej, a większość wystaw, koncertów, warsztatów, konferencji etc. ma miejsce w kompleksie synagogalnym (na który składa się Wielka i Mała Synagoga).

DSC09489
Wielka Synagoga

Drugi dzień (sobota) to dzień kultury związanej z prawosławiem, skupiony wokół włodawskiej cerkwi pw. Narodzenia NMP.

DSC09228
Cerkiew

Ostatni dzień (niedziela) jest poświęcony tradycji katolickiej, a imprezy festiwalowe odbywają się głównie w okolicach kościołów (pw św Ludwika oraz Najświętszego Serca Jezusowego) oraz klasztoru Paulinów znajdującego się przy barokowym kościele św. Ludwika.

DSC09241
Kościół Katolicki

W ostatnich latach festiwalowy weekend bywał poprzedzany sporadycznymi imprezami dodatkowymi, będącymi swoistym preludium przed oficjalnym rozpoczęciem Festiwalu. Zwykle były to czwartkowe projekcje filmów o korespondującej tematyce w lokalnym kinie. Wstęp na wszystkie festiwalowe imprezy jest zawsze bezpłatny.

A6E04154
Wieczorne koncerty odbywają się też na świeżym powietrzu na placu synagogalnym.
DSC09273
Wystawa fotografii na ulicach miasta prowadzących do trzech świątyń.

Festiwal jest możliwy dzięki ścisłej współpracy Muzeum z Parafią Rzymsko-Katolicką we Włodawie i Parafią Prawosławną. Stąd najważniejsze wydarzenia festiwalowe – koncerty, z udziałem znakomitych wykonawców, odbywają się w zabytkowych świątyniach Włodawy. Świątynie różnych wyznań stanowią unikatową scenerię dla festiwalowych przedsięwzięć.

DSC09340
Wnętrze Wielkiej Synagogi gdzie odbywa się większość koncertów.
DSC09245
Barokowy kościół katolicki pw. św. Ludwika
A6E04221
Cerkiew pw Narodzenia NMP

Program festiwalu jest bardzo zróżnicowany tak aby jego uczestnik (zarówno mieszkaniec miasta, jak i gość z poza miasta) znalazł coś dla siebie i czynnie w nim uczestniczył. W ciągu trzech dni odbywają się koncerty, trwają spotkania naukowe, warsztaty dla dzieci i młodzieży (plastyczne, taneczne), otwiera się wystawy, prezentowane są spektakle teatralne. Oprócz religijnych akcentów festiwalu znajdziemy tu także prezentacje kulturalne o charakterze obyczajowym, a nawet degustacje potraw.

DSC09379
Fotograf Suranyi Andras (Węgry) na wernisażu swojej wystawy fotograficznej – Dom wieczności

Festiwalowi towarzyszy też szereg imprez o charakterze wystawienniczo-naukowym. W 2002 r. po raz pierwszy zorganizowano wielki bazar festiwalowy, gdzie można było nabyć pamiątki prezentowanych we Włodawie trzech kultur (judaica, ikony, obrazy). Do dzisiaj jarmark festiwalowy jest istotną jego częścią.

A6E03818

A6E03972
Recital Tomasza Stockingera „Już nie zapomnisz mnie”

W trakcie 20-letniej historii festiwalu gościli na nim m.in następujący artyści
jak André Ochodlo, Grupa Rafała Kmity, Alicja Majewska, Wiktor Zborowski, Marian Opania, Edward Linde-Lubaszenko, Bente Kahan, Alosza Awdiejew, Krzysztof Kolberger, kantor Symcha Keller, chór Trzecia Godzina Dnia z solistką Natalią Niemen, The Cracow Klezmer Band, Kroke, Max Klezmer Band, prawosławny chór Oktoich z Wrocławia, Chór Zespołu Muzyki Cerkiewnej z Warszawy pod batutą ks. Jerzego Szurbaka, Poznańskie Słowiki, Zespół Pieśni i Tańca „Mazowsze”, Justyna Steczkowska i wielu innych.

A6E04051
Izabela Szafrańska podczas recitalu „Żydowska ulica”

W tym roku wśród gości byli m.in Tomasz Stockinger, Lech Dyblik, Kuba Blokesz, Izabela Szafrańska, Anita Lipnicka, Natalia Kukulska, Barbara Wrońska.

A6E04413
Stanisław Marinczenko oraz Lech Dyblik podczas Nocy Bardów
A6E04542
Natalia Kukulska podczas koncertu „Cohen i Kobiety kameralnie”.

To tyle tytułem wstępu na nieco bardziej szczegółową relację, z jubileuszowej XX edycji festiwalu, zapraszam do kolejnego wpisu.

Pełna galeria (50 zdjęć)

Jedna myśl na temat “Festiwal Trzech Kultur we Włodawie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s