Wrocław: Stary Cmentarz Żydowski

Jedno z najbardziej magicznych miejsc we Wrocławiu, które planowałem odwiedzić już od dłuższego czasu okazało się nie tylko niesamowicie klimatyczne ale również pełne interesujących historii.

DSC02271

Historia Starego Cmentarza Żydowskiego sięga roku 1856 kiedy to odbył się tutaj pierwszy pochówek. Miejsce to zastąpiło poprzednią nekropolię przy ulicy Gwarnej. Gmina Żydowska zakupiła wówczas grunty we wsi Gabitz (Gajowice) dzisiaj znajdujące się przy ulicy Ślężnej.

DSC02140

A6E08230

Do 1942 kiedy ostatecznie zaprzestano grzebania tam zmarłych był on powiększany trzykrotnie do łącznej powierzchni 4,6 ha. Wpłynęło to na dzisiejszy wygląd cmentarza (duża ilość monumentalnych grobowców przy okalających go murach).

DSC02219

DSC02218

DSC02217

Warto wspomnieć że na cmentarzu można znaleźć również nagrobki sprzed powstania cmentarza. Jak to możliwe? Pochodziły one z grobów odkrytych w innych części miasta i przeniesionych właśnie na ten kirkut. Najstarszy taki nagrobek ma datę 4 sierpnia 1203 i wzniesiony został Dawidowi kantorowi o „miłym głosie”.

DSC02213

DSC02210

DSC02203

A6E08259

DSC02239

W trakcie oblężenie “Twierdzy Wrocław” pod koniec II wojny światowej teren cmentarza stał się miejscem zaciekłych walk (stąd liczne ślady po pociskach na nagrobkach). Przez długi czas po wojnie cmentarz niszczał.

A6E08168

A6E08213

A6E08203
Na cmentarzu są też groby żołnierzy niemieckich (pochodzenia żydowskiego) walczących w I wojnie światowej.

A6E08218

A6E08217

A6E08200
Ale także i polskich.

A6E08271

A6E08263A6E08260

A6E08249

A6E08245

A6E08226

A6E08131

Dopiero w 1975 roku cmentarz został wpisany do rejestru zabytków miasta stanowiąc jeden z nielicznych zachowanych zabytków związanych z dziejami Gminy Żydowskiej we Wrocławiu. Na cmentarzu możemy znaleźć groby wielu wybitnych postaci związanych z Wrocławiem. Byli to zarówno politycy, osoby ze świata kultury oraz naukowcy.

DSC02152

A6E08096

DSC02147

DSC02146

DSC02163

Cmentarz aktualnie stanowi element Muzeum Sztuki Cmentarnej będącej częścią Muzeum Miejskiego Wrocławia.

DSC02265

DSC02237

DSC02190

DSC02184

DSC02180

DSC02175

DSC02156

DSC02154

A6E08220

A6E08214

A6E08196

A6E08179

A6E08178

A6E08172

A6E08139

A6E08138

A6E08127

A6E08126

Sugeruję jednak wybrać się na spacer z przewodnikiem. Są one organizowane w okresie od kwietnia do listopada co tydzień w niedzielę. Choć jest on płatny (obowiązuje bilet do muzeum w cenie 15 PLN) to mimo wszystko warto poświęcić 2-3 godziny (tyle bowiem trwa cały spacer) by dowiedzieć się nie tylko o historii tego miejsca ale także o kulturze żydowskiej i jej wpływie na rozwój Wrocławia, asymilacji niemieckich żydów i tego jak zostali potraktowani przez swoją nową ojczyznę oraz niesamowitych opowieści o znanych ludziach tu spoczywających.

A6E08124

A6E08115

A6E08112

A6E08113

A6E08108

A6E08093

Wśród pochowanych Żydów znajdą się tutaj m.in pierwsza kobieta z tytułem doktora na Uniwersytecie Wrocławskim, kontrowersyjna postać naukowca żydowskiego pochodzenia zdobywcy nagrody Nobla z chemii, który swoją wiedzę wykorzystał do tworzenia gazów bojowych, rodzice Edyty Stein, mistrz szachowy, czy twórca pierwszej partii socjalistycznej w Niemczech.

DSC02236

DSC02233

DSC02232

DSC02230

A6E08191

A6E08189

A6E08188

Warto podkreślić, że wrocławski cmentarz znacznie różni się od innych nekropolii żydowskich z wschodnich terenów Europy. Wynika to z ruchu oświeceniowego zapoczątkowanego w Niemczech domagającego się reform w duchu asymilacji tzw. haskali.

A6E08273

Ruch ten propagował odrodzenie społeczności żydowskiej przez rozwój kultury, reformę szkolnictwa i zbliżenie z narodem niemieckim. Stąd na wielu grobach pojawiają się napisy po niemiecku oraz świeckie symbole.

A6E08274
Oczywiście na grobach żydowskich znajduje się też wiele symboli, które dla laika mogą wydawać się jedynie ozdobą. Wiele macew (płyt nagrobnych) posiada symbole mówiące o pogrzebanym. Najbardziej oczywisty symbol to „gwiazda Dawida” mówiąca że pochowana osoba była Żydem.
A6E08272
Księga oznacza że pochowany był uczonym w piśmie, rabinem.
A6E08097
Drzewo jest symbolem wieloznacznym. Może oznaczać życie i odpoczynek w raju, jak również żałobę.

A6E08174

A6E08197
Innym znaczeniem drzewa jest mężczyzna.
DSC02191
Znak świecy na nagrobku oznacza, że w tym miejscu została pochowana kobieta. Według judaizmu, w żydowskiej rodzinie to kobieta zapala szabasowe świece. Natomiast świeczniki – siedmioramienne – są symbolem judaizmu oraz świątyni jerozolimskiej.
DSC02166
Złamane drzewo to mężczyzna, który umarł nagłą, niespodziewaną śmiercią.
A6E08162
Kwiat symbolizuje kobietę a złamany jej przedwczesną śmierć.
A6E08161
Uskrzydlona klepsydra to jeden symboli śmierci.
A6E08157
Dłonie kapłana wyrażające gest błogosławieństwa – symbol znajdujący się na grobach osób pełniących posługę w świątyni. Istotny jest tutaj układ palców.

A6E08183

A6E08153
Na macewach znajdziemy zwierzęta biblijne – lwa, tygrysa, jelenia, a także legendarne – gryfa czy lewiatana. Lewiatan jest symbolem czasów mesjańskich, natomiast wąż połykający własny ogon – symbolem nieskończoności. Odnoszą się one często do imion. I tak: lew – oznacza imię Arie, Lejb; jeleń – imię Cwi, Hirsz; niedźwiedź – imię Dow, Ber; wilk – imiona Zew, Wolf, Beniamin; owca – imiona Rachela, Rebeka; gołąb – imiona Taube lub Jona; ptak – imiona Cipora, Fejgl. Przedstawienia zwierząt mogą też odnosić się do cech zmarłego.

A6E08151

A6E08118
Na grobach nie kładzie się kwiatów, uważając je za symbol życia, kłócący się z poważnym nastrojem, z jakim wierni powinni odwiedzać cmentarz. W tradycji żydowskiej istnieje natomiast zwyczaj kładzenia kamyków na macewie. Prawdopodobnie praktyka ta pochodzi z dawnych czasów, gdy zwłoki grzebano na pustyni. Zabezpieczenie przed dzikimi zwierzętami miejsca pochówku poprzez ułożenie na nim kamieni, było wyrazem szacunku dla zmarłego

A6E08116

Na cmentarzu większość obiektów stanowią te z drugiej połowie XIX wieku, jednak można znaleźć tu pomniki stylizowane niemal we wszystkich stylach architektonicznych od starożytności aż po klasycyzm. Późniejsze nagrobki reprezentują również secesję czy modernizm.

DSC02157

DSC02258

DSC02255

DSC02249

DSC02226

DSC02224

DSC02222

DSC02221

DSC02196

A6E08282

Nie bez znaczenia na wygląd Starego Cmentarza wpływ miała także zamożność i pozycja społeczna członków lokalnej Gminy Żydowskiej. Stąd wiele rodzinnych grobowców posiada monumentalne formy a także drogie i wyszukane materiały. Warto też dodać że wiele nagrobków bogatszych członków gminy projektowali znani artyści.

DSC02228

DSC02267

A6E08106

Choć już sam spacer po tym miejscu może dostarczyć ciekawych wrażeń to historie opowiadane przez przewodnika są naprawdę interesujące i warto je poznać gdyż zdecydowanie więcej mówią one o historii zarówno Wrocławia jak i niemieckich Żydów. Jeżeli ktoś jeszcze nie miał okazji odwiedzić tego miejsca to gorąco polecam.

Pełna galeria (193 zdjęcia)

2 myśli na temat “Wrocław: Stary Cmentarz Żydowski

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s